Dlaczego ekogroszek nazywano ekologicznym?
Najuczciwsza odpowiedź na pytanie, dlaczego ekogroszek jest eko, brzmi: przede wszystkim ze względu na jego nazwę handlową i deklarowane parametry. Przedrostek „eko” miał podkreślać, że jest to paliwo o określonej granulacji, przeznaczone do kotłów z automatycznym podajnikiem, które mogło spalać się czyściej niż słabszy jakościowo węgiel w starym, nieefektywnym piecu. Nie oznaczał jednak, że paliwo jest odnawialne, bezemisyjne albo nieszkodliwe dla środowiska.
Ekogroszek to sortyment węgla, zwykle kamiennego. Jego ziarna dobierano tak, aby pasowały do palników retortowych i mogły być podawane w kontrolowanych porcjach. Niższa zawartość siarki i popiołu miała ograniczać część zanieczyszczeń oraz ilość pozostałości po spalaniu. Była to korzyść względna, zależna od jakości opału, kotła i sposobu jego użytkowania.
Określenie „eko” warto więc traktować jako historyczną i marketingową nazwę, a nie potwierdzenie ekologiczności. Precyzyjniej mówić o paliwie węglowym o określonych parametrach albo o węglu spalanym w kotle spełniającym konkretne wymagania. Nazwa jest zresztą coraz częściej zastępowana określeniami „węgiel groszek” i „węgiel groszek standard”, które odnoszą się do sortymentu i jego wymagań jakościowych.
Co mówią parametry paliwa, a czego nie mówią?
Wartość opałowa określa, ile energii można uzyskać z jednostki masy paliwa. Dla dobrego groszku często podaje się co najmniej około 22 MJ/kg, a w ofertach spotyka się zakres około 23-29 MJ/kg. W wybranych wymaganiach dla sortymentów groszku wskazuje się wartość opałową od 25 MJ/kg, popiół do 7% i wilgoć całkowitą do 11%. Konkretne wartości zależą od kategorii produktu i obowiązujących wymagań, dlatego należy sprawdzać świadectwo jakości oraz to, do jakiego sortymentu się odnosi.
Poszczególne parametry wpływają na spalanie w różny sposób:
- Popiół to mineralna pozostałość po spaleniu. Mniejsza jego ilość może oznaczać rzadsze opróżnianie popielnika, ale sama nie dowodzi, że do powietrza trafia mniej pyłów.
- Siarka może podczas spalania przekształcać się w związki siarki, które zanieczyszczają powietrze.
- Wilgotność wpływa na przebieg spalania i ilość energii użytecznej, ponieważ część energii jest zużywana na odparowanie wody.
- Wartość opałowa opisuje uzyskiwaną energię, a nie poziom emisji ani wpływ paliwa na klimat.
W materiałach handlowych „dobry” groszek bywa opisywany jako zawierający nie więcej niż 8-10% popiołu i do 1% siarki. Inne wymagania, dotyczące konkretnego sortymentu standardowego, mogą wskazywać popiół do 7%. Tych wartości nie należy ze sobą utożsamiać: orientacyjne opisy rynkowe nie zastępują formalnych wymagań ani danych z dokumentu jakościowego.
Jaką rolę odgrywa kocioł i sposób palenia?
Na emisje wpływa nie tylko paliwo. Równie istotne są konstrukcja i sprawność kotła oraz jego dobór, ustawienia i codzienna eksploatacja. Dobre parametry opału nie gwarantują niskiej emisji, jeśli urządzenie pracuje nieprawidłowo. Również wyniki uzyskane podczas badań kotła w określonych warunkach nie oznaczają, że każda instalacja osiągnie takie same rezultaty w domu.
Automatyczny podajnik dostarcza paliwo w kontrolowanych porcjach, a wentylator doprowadza powietrze do spalania. Taki układ może stabilizować pracę i ograniczać produkty niepełnego spalania w porównaniu z ręcznym zasypem w starym kotle. Nie eliminuje jednak zanieczyszczeń. Wymuszony nadmuch i wyższa temperatura spalania mogą wpływać na emisję różnych związków, w tym tlenków azotu. Ostateczny efekt zależy od konkretnego urządzenia, paliwa i warunków pracy.
Wymogi unijnego ekoprojektu dotyczą nowych kotłów na paliwa stałe, a nie ekologicznej neutralności węgla. Dla kotłów z automatycznym podawaniem paliwa przewidziano między innymi sezonowy limit emisji pyłu do 40 mg/m³. Minimalna sezonowa sprawność wynosi 75% dla urządzeń o mocy do 20 kW i 77% dla urządzeń o większej mocy. Limity obejmują również emisję tlenku węgla do 500 mg/m³, organicznych związków gazowych do 20 mg/m³ oraz tlenków azotu do 350 mg/m³ dla paliw kopalnych. Spełnienie tych wymagań opisuje parametry urządzenia w określonych warunkach, nie zaś brak wpływu na środowisko.
Czy spalanie ekogroszku jest bezpieczne dla powietrza i klimatu?
Nie. Podczas spalania węgla powstaje dwutlenek węgla, który wpływa na klimat. Do powietrza mogą trafiać także pyły, tlenek węgla, tlenki azotu i związki siarki. Nawet nowoczesne kotły mogą emitować zanieczyszczenia, a ich ilość zależy od paliwa, urządzenia i sposobu eksploatacji. Ograniczenie popiołu w palenisku nie oznacza automatycznie ograniczenia pyłu unoszącego się w powietrzu.
W jednym z opisywanych badań emisja szkodliwych pyłów przy spalaniu badanego ekogroszku w kotle piątej generacji przekraczała poziom odniesienia nawet czterdziestokrotnie. To wynik dotyczący konkretnego paliwa, kotła i warunków badania, a nie uniwersalna wartość dla wszystkich instalacji. Pokazuje jednak, dlaczego nie należy oceniać wpływu na środowisko wyłącznie na podstawie nazwy produktu lub klasy urządzenia.
Warto rozdzielać dwie kwestie: lokalną jakość powietrza i wpływ na klimat. Lepsze spalanie może ograniczać część zanieczyszczeń w porównaniu ze starym piecem, ale nie usuwa emisji CO₂ związanej ze spalaniem węgla. Dlatego określenie „czystszy niż stary piec” nie znaczy „czysty” ani „niskoemisyjny w całym cyklu”. Wygodna obsługa, automatyczne dozowanie i wysoka wartość opałowa również nie są dowodem ekologiczności.
Jak przepisy wpływają na stosowanie węgla groszku?
Regulacje zmierzają do ograniczania sprzedaży paliw o słabszych parametrach oraz wprowadzania wymagań dla nowych urządzeń. Oprócz przepisów ogólnokrajowych obowiązują lokalne uchwały antysmogowe, które mogą określać, jakich paliw i kotłów wolno używać na danym obszarze. Ich treść i terminy różnią się regionalnie, dlatego przed zakupem paliwa lub użytkowaniem kotła trzeba sprawdzić przepisy właściwe dla miejsca zamieszkania.
Wybierając opał, warto zweryfikować jego sortyment, świadectwo jakości, wilgotność, zawartość popiołu i siarki oraz zgodność z instrukcją kotła. Trzeba też upewnić się, że samo urządzenie może być legalnie użytkowane w danym regionie. To pozwala ocenić paliwo dokładniej niż na podstawie handlowego określenia „eko”, ale nie zmienia faktu, że pozostaje ono węglem.
Najtrafniej powiedzieć zatem, że ekogroszek miał oznaczać paliwo o parametrach, które w odpowiednim kotle mogły ograniczyć część emisji w porównaniu z gorszym węglem i nieefektywnym spalaniem. Nie jest jednak paliwem ekologicznym w pełnym znaczeniu tego słowa: jego spalanie nadal zanieczyszcza powietrze i emituje dwutlenek węgla.
Wykorzystane materiały
- https://www.onet.pl/styl-zycia/kbpl-2/pellet-wegiel-czy-drewno-co-najbardziej-zanieczyszcza-powietrze/lf0sf1h,0666d3f1
- https://www.farmer.pl/energia/energia-konwencjonalna/na-jakie-parametry-zwrocic-uwage-przy-zakupie-ekogroszku,111728.html
- https://polskialarmsmogowy.pl/jak-wygrac-ze-smogiem/uchwaly-antysmogowe/
- https://www.onet.pl/styl-zycia/kbpl-2/te-parametry-ekogroszku-sa-kluczowe-decyduja-o-niskich-rachunkach/p91f8et,0666d3f1
- https://uokik.gov.pl/downloadId/19204